Այսօր, մայիսի 8-ին, հայ ժողովրդի պատմության էջերում նշվում է մեկ այլ հերոսական օր՝ Շուշիի ազատագրման օրը։ 34 տարի առաջ, 1992 թվականի այս օրը, հայկական բանակը իրականացրեց «Հարսանիք լեռներում» ռազմական գործողությունը, որի արդյունքում ազատագրվեց Շուշի քաղաքը։
Այս հաղթանակը ունեցավ ոչ միայն ռազմական, այլև ազգային-ազգագրական և ռազմավարական առավելագույն նշանակություն։ Շուշին, որը հայկական մշակույթի, ճարտարապետության և հոգևոր արժեքների կենտրոն էր, ադրբեջանական կողմի կողմից վերածվել էր ռազմական կայանատեղի, որից անդադար գնդակոծվում էին Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության մայրաքաղաք Ստեփանակերտը և նրան հարակից գյուղերը։ Շուշիի ազատագրումը թույլ տվեց հայկական կողմին ոչ միայն ազատագրել Ստեփանակերտը, այլև հակառակորդին հասցնել ծանր ռազմական հարված։
Շուշիի ազատագրման ռազմական գործողությունը, որը ղեկավարվում էր Արկադի Տեր-Թադևոսյանի կողմից, իրականացվել է չորս ուղղություններով։ Այն դարձավ ռազմական արվեստի գրեթե անթերի նմուշ, որը տևել է ընդամենը 26 ժամ։ Մայիսի 9-ի առավոտյան Շուշին արդեն ազատագրված էր։
Հայկական բանակը մարտերում կորցրել է 57 զոհ, իսկ թշնամին՝ 250-300 սպանված և 600-700 վիրավոր։ Շուշիի ազատագրումը հանգեցրել է թշնամու բոլոր կրակակետերի զինաթափմանը, ինչպես նաև Ստեփանակերտի և շրջակա գյուղերի ռազմակայանների վերահսկողությանը։
Այս հաղթանակը ունեցավ ևս մեկ կարևոր և հանրապետական նշանակություն։ Շուշիի ազատագրումը հնարավոր դարձրեց Լաչինի միջանցքի բացումը, որը ճեղքեց Լեռնային Ղարաբաղի շրջափակման օղակը։ Այսպիսով, արհեստականորեն անջատված ԼՂՀ-ի երկու մասը կրկին միավորվեցին, և բացվեց Լեռնային Ղարաբաղը և Հայաստանը կապող կյանքի ճանապարհը։
Շուշիի ազատագրումը հայկական ժողովրդի համար ոչ միայն ռազմական, այլև հոգևոր հաղթանակ էր։ Այն ամրապնդեց հավատը, որ սեփական ուժերով և միասնությամբ հնարավոր է հաղթել թշնամուն։ Շնորհիվ այս պատմական կարևորության՝ ԼՂՀ Ազգային ժողովը 1994 թվականին սահմանեց «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալը, իսկ մայիսի 9-ը պաշտոնապես հայտարարվեց Շուշիի ազատագրման և հաղթանակի օր։
Այսօր, երբ Շուշին, դժբախտաբար, գտնվում է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, և պատմական իրականությունները փորձում են մոռացության մատնել, հայկական ժողովրդի պարտքն է հիշել և պատմել այս հերոսական էպիզոդը, որպեսզի ապագա սերունդները չմոռանան իրենց հայրենիքի պատմության և հաղթանակների մասին։
