Հայաստանում պահպանվում են ֆիզիկական ուժի և հատուկ միջոցների կիրառման իրավաչափության գնահատման հետ կապված համակարգային խնդիրներ։ Այս մասին հայտարարություն է տարածվել Մարդու իրավունքների պաշտպանի կողմից՝ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանի ձերբակալության և հետագա իրավական գործընթացների կապակցությամբ։
Իրավիճակը սկսվեց հուլիսի 6-ին, երբ Գագիկ Ծառուկյանը ձերբակալվեց։ Ավելի ուշ դատարանը որոշեց կալանավորել նրան երկու ամսով։ Նույն օրը Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմի թեժ գիծ ստացավ ահազանգեր, որոնց համաձայն Գագիկ Ծառուկյանի առանձնատանը և նրան պատականող այլ տարածքներում իրականացվում էին խուզարկություններ, սակայն փաստաբաններին արգելվում էր մուտք գործել։
Այս իրադարձությունների հետ կապված տարածված տեսանյութերում, որոնք հրապարակվել են Հայաստանի Քննչական կոմիտեի կողմից, երևում է, թե ինչպես են ԱԱԾ աշխատակիցները ձերբակալում Գագիկ Ծառուկյանին՝ կոշտ ձևով և նրան պառկեցնելով հատակին։ Քանի որ քաղաքական գործիչը տեսանյութում ոչ մի դիմադրություն չի ցուցաբերում, հասարակության շրջանում բարձրացել է մտահոգություն՝ կապված ձեռնաշղթայի և ֆիզիկական ուժի կիրառման իրավական չափանիշների պահպանմամբ։
Անահիտ Մանասյանի հանձնարարությամբ ՄԻՊ ներկայացուցիչները այցելել են ՀՀ ԱՆ «Երևան-Կենտրոն» քրեակատարողական հիմնարկ՝ Գագիկ Ծառուկյանի հետ առանձնազրույց անցկացնելու և նրա իրավունքների ապահովման վիճակը տեղում ուսումնասիրելու նպատակով։ Այցի ընթացքում ուսումնասիրվել են համապատասխան փաստաթղթերը, և քննարկվել են առողջական վիճակին, պահման պայմաններին և իրավունքների ապահովմանն առնչվող հարցերը։ Այս զրույցի բովանդակությունը խորհրդապահական է և հրապարակման չի ենթակա։
Մարդու իրավունքների պաշտպանը նշում է, որ իրավապահ մարմինները պետք է իրենց գործառույթներն իրականացնեն ոլորտին վերաբերելի մարդու իրավունքների չափանիշների խստիվ պահպանմամբ։ Նա ընդգծում է, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը բազմիցս արձանագրել է, որ ֆիզիկական ուժի և հատուկ միջոցների կիրառումը պետք է համապատասխանի օրինականության, անհրաժեշտության և համաչափության սկզբունքներին։ Ձեռնաշղթայի կամ ֆիզիկական ուժի կիրառման իրավաչափությունը չի կարող պայմանավորված լինել բացառապես անձի ձերբակալված լինելու հանգամանքով, այլ պետք է հիմնված լինի կոնկրետ փաստական հանգամանքների վրա, որոնք կարող են վկայել, օրինակ՝ դիմադրության, փախուստի կամ այլ անձանց անվտանգությանը սպառնացող իրական վտանգի մասին։
Նկատի ունենալով այս իրավիճակը, Մարդու իրավունքների պաշտպանը սկսել է ուսումնասիրություն հարցի առնչությամբ։ Պաշտպանի մանդատի շրջանակում կձեռնարկվեն համապատասխան միջոցներ՝ ուսումնասիրության արդյունքները ամփոփելու և իրավասու պետական մարմիններից համապատասխան պարզաբանումներ ստանալու նպատակով։
Այս իրադարձությունները և դրանց հետ կապված հանգամանքները հստակ ցույց են տալիս, որ Հայաստանում ֆիզիկական ուժի և հատուկ միջոցների կիրառման իրավաչափության առումով առկա են համակարգային խնդիրներ, որոնց Պաշտպանը անդրադարձել է բազմիցս՝ տարեկան հաղորդումների և արտահերթ զեկույցների շրջանակներում։ Այս խնդիրների լուծումը պահանջում է համակարգային բարեփոխումների իրականացում և ոլորտային պրակտիկայի կատարելագործում։
